Gruzja wrze. To już dwa tygodnie aktywnych protestów. W rozmowie z dr Iriną Tkeszelaszwili, wolontariuszką sieci Team Europe Direct przy Komisji Europejskiej w Polsce, analizujemy kluczowe kwestie związane z sytuacją w Gruzji. Jakie są faktycznie powody protestów? Czy to już rewolucja? Jaki wpływ na obecną sytuację na Rosja i na czym ma polegać operacja specjalna prowadzona przez Kreml wobec Tbilisi? Co robią w Gruzji rosyjscy propagandyści z tzw. Donieckiej Republiki Ludowej? Jaki wreszcie skutek może mieć dominacja Moskwy w basenie Morza Czarnego?
Gruzja a rewolucja na Majdanie
Piotr Kaszuwara: Część społeczeństwa zagłosowała w ostatnich wyborach za zbliżeniem z Rosją. Czy to już punkt wrzenia? Czy to już zaczęła się rewolucja? A może te protesty wkrótce zostaną stłumione? Wiemy, że kilkaset osób zostało zatrzymanych przez służby bezpieczeństwa.
dr Irina Tkeszelaszwili: 28 listopada premier Gruzji, przedstawiciel partii rządzącej, ogłosił decyzję o wstrzymaniu integracji z Unią Europejską, deklarując, że w tym kierunku żadnych kroków nie podejmie. Decyzja ta wywołała natychmiastowe masowe demonstracje w miastach takich jak Tbilisi, Kutaisi, Batumi, Rustawi, Zugdidi, Samdredia czy Ćhorocu. Ludzie wyszli na ulice, aby wyrazić sprzeciw wobec tej decyzji, ponieważ zgodnie z konstytucją Gruzji, artykuł 78, władze są zobowiązane do podejmowania wszelkich możliwych kroków w celu integracji z UE i NATO. Warto podkreślić, że Gruzja nie jest jedynym postradzieckim państwem dążącym do integracji z UE i NATO. Podobnie Ukraina również ma takie aspiracje, zapisane w konstytucji i polityce zagranicznej od 2006 roku. Czy to początek rewolucji albo koniec protestów? Nie chcę bawić się w prognozowanie.
Często porównuje się sytuację w Gruzji z Majdanem w Ukrainie z 2014 roku, gdzie społeczeństwo również dążyło do integracji z UE. Jednak były prezydent Ukrainy Wiktor Janukowicz pojechał na Kreml i wrócił z inną decyzją. Co sprawiło, że sytuacja w Gruzji potoczyła się inaczej niż chcą protestujący?
Trudno to jednoznacznie stwierdzić. Możliwe, że wpływ wojny hybrydowej Federacji Rosyjskiej przeciwko Ukrainie, która rozpoczęła się w 2014 roku i nasiliła się w 2022 roku, miała pewien wpływ na sytuację w Gruzji. Przez granicę rosyjsko-gruzińską przeszło ponad półtora miliona obywateli Rosji, co mogło wpłynąć na nastroje społeczne. Ponadto, w Gruzji wiele instytucji państwowych, takich jak Ministerstwo Sprawiedliwości, Obrony czy Zagranicznych, wyraziło sprzeciw wobec decyzji premiera, uznając ją za antykonstytucyjną.
Gruzja w Europie
Jakie są historyczne korzenie europejskich aspiracji Tbilisi?
Gruzja od dawna dążyła do integracji z zachodnimi strukturami. Od 2005 do 2017 roku przeprowadzono wiele reform, w tym reformy policji i harmonizację prawną. Jednak tempo tych reform było imponujące, co przyciągało uwagę innych państw postradzieckich. Przykładem odpowiedzialności demokratycznej jest los byłego ministra spraw wewnętrznych, który po przekroczeniu obowiązków pracy został uwięziony za nieprawidłowości, których się dopuścił. To jest wyjątkowe.
Jaką rolę odgrywa Rosja w destabilizacji sytuacji w Gruzji?
Rosyjska propaganda i dezinformacja mają istotny wpływ na sytuację w Gruzji. Federacja Rosyjska wykorzystuje różne kanały komunikacji, aby szerzyć nieprawdy i manipulować opinią publiczną. W ostatnim czasie język rosyjski zaczął wracać na ulicę Tbilisi, co jest jednym z wskaźników zagrożenia. Rosja, podobnie jak w przypadku Abchazji czy Osetii, stara się destabilizować region poprzez tworzenie pseudo-państw i ingerencję w politykę wewnętrzną Gruzji.
Gruzja, Rosja i propaganda
Czy prorosyjski kurs Gruzji może mieć wpływ na relacje polsko-gruzińskie?
Relacje polsko-gruzińskie sięgają ponad 100 lat. Już w 1911 roku w Gruzji wydawano czasopismo w języku polskim, a po okupacji sowieckiej w 1921 roku, przedstawiciele gruzińskiego parlamentu i wojska migrowali do Polski, gdzie wydawano gruzińskie czasopismo w Warszawie do 1936 roku. Współpraca trwała dalej, a dzisiaj jest bardzo intensywna, zwłaszcza na poziomie samorządowym między Dolnym Śląskiem a Adżarią. Polskie instytucje, takie jak American Bar Association i Central European Law Initiative, współpracują z Gruzją nad reformami prawnymi.
Jak media wpływają na postrzeganie protestów w Gruzji?
Media prorosyjskie często przedstawiają protesty jako zamieszki czy działania buntowników, próbujących destabilizować kraj. Natomiast media zachodnie mogą opisywać protestujących jako manifestantów walczących o wolność. Ważne jest krytyczne podejście do informacji i rozpoznawanie propagandy, niezależnie od języka, w którym jest ona przekazywana.
Jak strategiczne położenie Gruzji wpływa na jej sytuację polityczną?
Gruzja leży pomiędzy Turcją a Rosją, co czyni ją kluczowym graczem w regionie Kaukazu Południowego. Kontrola Rosji nad Morzem Czarnym mogłaby znacząco wpłynąć na bezpieczeństwo regionalne. Gruzja, jako małe państwo, jest szczególnie narażona na wpływy wielkich graczy geopolitycznych, co utrudnia jej dążenia do niepodległości i wolności.
